Quy Trình Chế Biến Chè: Từ Lá Tươi Đến Tách Trà Hoàn Hảo

Mỗi tách trà thơm ngon là điểm kết của một hành trình dài, bắt đầu từ những búp chè non trên đồi. Tại Nhà Máy Chè 1927 ở Bảo Lộc, hành trình ấy được tái hiện sinh động qua không gian nhà máy cổ, những cỗ máy được bảo tồn và các bức tranh minh họa từng công đoạn. Hãy cùng đi qua từng bước để hiểu vì sao làm chè vừa là kỹ thuật, vừa là nghệ thuật.

1. Thu hái: khởi đầu từ búp chè non

Chất lượng chè bắt đầu từ nguyên liệu. Người hái thường chọn búp non cùng một vài lá non kế cận, hái vào buổi sáng khi lá còn tươi. Chè sau khi hái cần được đưa về nơi chế biến sớm, tránh để lá bị dập nát hay ôi ngốt, vì chỉ một chút sơ suất cũng có thể ảnh hưởng đến hương vị thành phẩm.

2. Làm héo: để lá chè mềm lại

Lá chè tươi được rải đều và làm héo để giảm bớt lượng nước, giúp lá mềm, dẻo, dễ vò mà không gãy nát. Theo cách truyền thống, lá có thể được làm héo tự nhiên trên các nong, giàn; khi cần, người làm chè bổ sung khí nóng để quá trình diễn ra nhanh và đều hơn. Trong nhà máy cổ, những lò đốt nhiệt phục vụ công đoạn làm héo vẫn còn được giữ lại.

3. Vò chè: tạo hình và đánh thức hương vị

Lá chè đã héo được đưa vào cối vò. Dưới lực quay và ép của cối, lá xoăn lại, tế bào lá bị phá vỡ một phần và dịch chè tiết ra trên bề mặt. Đây là bước tạo nên hình dáng cánh chè, đồng thời giúp dịch chè tiếp xúc với không khí ở công đoạn tiếp theo. Những chiếc cối vò kim loại trong không gian nhà máy cổ là một trong những hình ảnh khiến du khách ấn tượng nhất.

4. Ủ lên men: bí mật của màu và hương

Với chè đen, sau khi vò, lá chè được dàn mỏng và ủ trong điều kiện phù hợp để quá trình oxy hóa diễn ra. Trong thời gian này, màu lá chuyển dần sang nâu đồng, mùi hăng của lá tươi nhường chỗ cho hương thơm ấm và chín. Người làm chè phải theo dõi sát sao, bởi ủ quá ít hay quá lâu đều làm thay đổi chất lượng mẻ chè. Với chè xanh, bước này được bỏ qua bằng cách diệt men sớm để giữ màu xanh tươi.

5. Sấy: giữ trọn hương vị

Khi đạt độ lên men mong muốn, chè được đưa vào máy sấy. Hơi nóng làm dừng quá trình oxy hóa và lấy đi phần nước còn lại, giúp chè khô, giữ được hương vị và bảo quản được lâu. Sấy cần đều nhiệt: thiếu thì chè dễ ẩm mốc, quá tay thì chè có mùi khét.

6. Sàng tách: hoàn thiện thành phẩm

Chè khô được đưa qua máy sàng để phân loại theo kích cỡ và tách bỏ phần xơ, râu còn sót lại. Công đoạn này giúp cánh chè đồng đều, đẹp mắt và cho nước pha ổn định. Sau khi sàng tách, chè được đóng gói và bảo quản cẩn thận trước khi đến tay người thưởng thức.

Truyền thống và hiện đại song hành

Bên cạnh dây chuyền truyền thống, Nhà Máy Chè 1927 còn giới thiệu quy trình hiện đại với máy cắt chè, máy ủ lên men, máy sấy và máy sàng. Trong sản xuất chè đen, phương pháp truyền thống (orthodox) giữ lá chè ở dạng sợi xoăn, còn phương pháp CTC (nghiền, xé, cuộn) cắt nhỏ lá chè thành dạng viên, cho nước trà ra màu nhanh và đậm. Mỗi cách làm có nét riêng và phục vụ những nhu cầu thưởng thức khác nhau.

Từ nhà máy đến tách trà của bạn

Sau khi đi qua đủ các công đoạn, tách trà sẽ trọn vẹn nhất khi được pha đúng cách: chọn nước sạch, nhiệt độ phù hợp với từng loại chè và thời gian hãm vừa phải. Nếu có dịp đến Bảo Lộc, hãy ghé Nhà Máy Chè 1927 tại 280 Trần Phú, Phường Lộc Sơn để tận mắt xem hành trình của lá chè và kết thúc chuyến tham quan bằng một chén trà tại không gian "Ngũ Thức Việt Trà".